Bài 12:

Chuyển động ném

Khởi động
Nhảy xa là ví dụ về chuyển động ném. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến
thành tích của vận động viên nhảy xa? Theo em, chuyển động ném có
những loại nào?

I

Chuyển động ném ngang

1. Khái niệm chuyển động ném
ngang
Chuyển động ném ngang là chuyển động có vận tốc ban đầu theo
phương nằm ngang và chuyển động dưới tác dụng của trọng lực.

v0

Ví dụ: 1 người đang
nhảy xuống nước khi
chơi thể thao mạo hiểm.

I

Chuyển động ném ngang

2. Thí nghiệm phân tích chuyển động ném ngang

Câu hỏi
1. Hai viên bi có rơi xuống cùng 1 lúc không?
2. Chuyển động ném ngang gồm bao nhiêu thành phần?

I

Chuyển động ném ngang

2. Thí nghiệm phân tích chuyển động ném ngang

1. Hai viên bị có
chạm đất cùng
một lúc không?
2. Chuyển động ném
ngang gồm bao nhiêu
thành phần?

Ảnh chụp hoạt nghiệm chuyển
động của hai viên bi A và B

I

Chuyển động ném ngang

3. Phân tích chuyển động ném ngang

Câu
hỏi
Hãy nhận xét về sự thay đổi vị trí theo
phương thẳng đứng của hai viên bi sau
những khoảng thời gian bằng nhau.

 Nếu bỏ qua sức cản của không khí thì chuyển động thành phần theo phương
thẳng đứng của vật là chuyển động rơi tự do với vận tốc ban đầu bằng 0.

CĐ thẳng đều
theo phương ox

ox

Câu hỏi
Hãy quan sát và
lập luận để chứng
tỏ chuyển động
của vận động viên
xe đạp địa hình
theo phương
ngang là chuyển
động thẳng đều với
vx = v0

CĐ
nhanh
dần
thẳng
đều theo
phương
oy

oy

I

Chuyển động ném ngang

4. Kết luận về chuyển động ném ngang

- Chuyển động ném ngang gồm 2 thành phần chuyển động: rơi theo
phương thẳng đứng và chuyển động theo phương ngang.
- Nếu bỏ qua sức cản của không khí thì:
+ Thành phần theo phương thẳng đứng là chuyển động rơi tự do
+ Thành phần theo phương nằm ngang là chuyển động thẳng đều với
vận tốc v0

I

Chuyển động ném ngang

5. Thí nghiệm về thời gian rơi và tầm bay xa

Câu hỏi

Thời gian rơi và tầm bay xa phụ thuộc yếu tố nào? Không phụ thuộc yếu
tố nào
https://phet.colorado.edu/sims/html/projectile-motion/latest/
projectile-motion_all.html?locale=vi

5. Phân tích kết quả thí nghiệm về thời gian rơi
a. Bỏ qua sức cản của không khí
Phụ thuộc
Chỉ phụ thuộc độ cao ban đầu của vật

Không phụ thuộc
- Vận tốc ban đầu
- Khối lượng của vật
- Kích thước của vật

b. Không bỏ qua sức cản của không khí
Phụ thuộc
- Khối lượng của vật: vật càng nhẹ rơi càng lâu.
- Kích thước của vật: vật càng nhỏ rơi càng nhanh.
- Vận tốc ban đầu của vật: càng lớn rơi càng lâu.
- Độ cao ban đầu của vật: càng cao rơi càng lâu.
- Hệ số ma sát giữa vật và không khí: càng lớn
rơi càng lâu.

Không phụ thuộc

5b. Phân tích kết quả thí nghiệm về tầm bay xa
a. Bỏ qua sức cản của không khí
Phụ thuộc
- Độ cao ban đầu của vật
- Vận tốc ban đầu

Không phụ thuộc
- Khối lượng của vật
- Kích thước của vật

b. Không bỏ qua sức cản của không khí
Phụ thuộc
- Khối lượng của vật: vật càng lớn bay càng xa.
- Kích thước của vật: vật càng nhỏ bay càng xa.
- Vận tốc ban đầu của vật: càng lớn bay càng xa.
- Độ cao ban đầu của vật: càng lớn bay càng xa.
- Hệ số ma sát giữa vật và không khí: càng nhỏ
bay càng xa.

Không phụ thuộc

I

Chuyển động ném ngang
GHI NHỚ
…(1)…..
cao H của vật khi bị
- Thời gian rơi của vật bị ném ngang chỉ phụ thuộc độ
tốc ném
…(2)…..
ném, không phụ thuộc vận

- Nếu từ cùng một độ cao, đồng thời ném ngang các vật khác nhau với các
một lúc
vận tốc khác nhau thì chúng đều rơi xuống đất cùng
…(3)…..
cao H của vật khi bị
…(4)…..
-Tầm xa của vật bị ném ngang phụ thuộc vào độ
ném và vận
.
tốc ném
…(5)…..
- Nếu từ cùng một độ cao đồng thời ném các vật khác nhau với vận tốc khác
lớn hơn sẽ có tầm xa …(7)…..
lớn hơn
nhau thì vật nào có vận tốc ném …(6)…..

CÁC CÔNG THỨC TÍNH CỦA CHUYỂN ĐỘNG NÉM NGANG

Hoạt động
Từ công thức tính của sự rơi tự do và chuyển động thẳng đều, hãy thiết lập
công thức tính:
1. Thời gian từ khi bắt đầu ném cho đến khi chạm đất?
2. Tầm bay xa của vật?
3. Vận tốc của vật tại một thời điểm t?
4. Phương trình chuyển động của vật?

GỢI Ý
1. Thời gian từ khi bắt đầu ném cho đến khi chạm đất?

H = ½ gt 2

2. Tầm bay xa của vật?
dx = vxt = v0t

là thời gian rơi

√

2𝐻
𝑡=
𝑔

GỢI Ý
3. Vận tốc của vật tại một thời điểm t?

⃗
𝒗𝒐

O

dx
x

⃗
𝒗𝒙

M

dy
y

⃗
𝒗𝒚

⃗
𝒗𝑴

Hoạt động
1. Hãy làm các bài trắc nghiệm sau và chiếm vị trí nhất nhé!
https://quizizz.com/admin/quiz/start_new/674472e362fed5855fcc79d7?
searchLocale=

B

A

Hoạt động
1. Các ứng dụng của chuyển động ném ngang
2. Hãy vận dụng kiến thức vừa học để lập bản thiết kế và chế tạo một súng
phun nước

B

A

I

Chuyển động ném ngang

Bài tập ví dụ: Một người đứng từ một đài quan sát ven biển, ném một hòn
đá theo phương nằm ngang hướng ra biển với vận tốc 12 m/s. Biết độ cao
từ vị trí ném so với mặt biển là 40 m. Bỏ qua sức cản của không khí.
a) Sau bao lâu thì hòn đá chạm mặt biển?
b) Tầm xa L của hòn đá là bao nhiêu mét?
Giải
Voy = 0
Vox = V = 12 m/s
H = 40 m
g= 9,8 m/s2
a) t = ?
b) L = ?

a) H = dy = ½ gt 2
Do đó:

s

b) L = dx max = v.t = 34,3 m.

Câu hỏi
2. Một máy bay chở hàng đang bay ngang ở độ cao 490 m với vận tốc
100 m/s thì thả một gói hàng cứu trợ xuống một làng đang bị lũ lụt. Lấy
g = 98 m/s2 và bỏ qua sức cản của không khí.
a) Sau bao lâu thì gói hàng chạm đất?
b) Tầm xa của gói hàng là bao nhiêu?
c) Xác định vận tốc của gói hàng khi chạm đất.

II

Chuyển động ném xiên
 Khi đánh một quả bóng tennis lên cao theo phương xiên góc với
phương nằm ngang, người ta thấy quả bóng bay lên rồi rơi xuống
theo một quỹ đạo có dạng hình parabol.
 Chuyển động của quả bóng trong trường hợp này gọi là chuyển
động của vật bị ném xiên, gọi tắt là chuyển động ném xiên.

Ví dụ: chuyển động ném xiên

Một quả bóng đã được ném xuống sàn và
nảy lên xiên góc với phương ngang.

Ảnh chụp hoạt nghiệm chuyển động ném xiên

Câu hỏi
Hãy tìm thêm ví dụ về chuyển động ném xiên trong đời sống

II

Chuyển động ném xiên

1. Phân tích chuyển động ném xiên

Để xác định thời gian từ khi vật được ném lên tới khi vật rơi chạm
đất và tầm xa của vật theo phương ở nằm ngang người ta cũng phân
tích chuyển động ném xiên thành hai thành phần:
 Chuyển động thành phần theo phương thẳng đứng
 Chuyển động thành phần theo phương nằm ngang
y

⃗
𝒗 𝒐𝒚

⃗
𝒗𝒐
I

O

⃗
𝒗 𝒐𝒙

K

N x

II

Chuyển động ném xiên

2. Công thức xác định tầm cao và tầm xa của chuyển động ném xiên

VD: Một người nhảy xa với vận
tốc ban đầu 7,5 m/s theo
phương xiên 300 với phương
nằm ngang. Bỏ qua sức cản và
lấy g = 9,8 m/s2. Tính:
a) Vận tốc ban đầu của người nhảy theo phương thẳng đứng và
theo phương nằm ngang.
b) Tầm cao H.
c) Thời gian từ khi bắt đầu nhảy tới khi đạt tầm cao.
d) Thời gian từ lúc bắt đầu nhảy lên tới lúc rơi xuống hố nhảy.
e) Tầm xa L.

II

Chuyển động ném xiên

2. Công thức xác định tầm cao và tầm xa của chuyển động ném xiên

Ví dụ: Một người nhảy xa với vận tốc ban đầu 7,5 m/s theo phương xiên 300
với phương nằm ngang. Bỏ qua sức cản và lấy g = 9,8 m/s2. Tính:
Giải
Chọn hệ toạ độ Oxy với:
- O là vị trí trên mặt đất mà người đó đặt
chân vào để nhảy lên
- Chiều dương là chiều từ dưới lên (Oy)
- và chiều từ trái sang phải (Ox)
- Gốc thời gian là thời điểm nhảy
a) Vận tốc ban đầu Vox và Voy
VOy = V0 sin 300 = 3,75 m/s (từ dưới lên)
VOx = V0cos 300 = 6,50 m/s (trái sang phải)

y

⃗
𝒗𝒐
H
O

L x

II

Chuyển động ném xiên

2. Công thức xác định tầm cao và tầm xa của chuyển động ném xiên

Ví dụ: Một người nhảy xa với vận tốc ban đầu 7,5 m/s theo phương xiên 300
với phương nằm ngang. Bỏ qua sức cản và lấy g = 9,8 m/s2. Tính:
Giải
b) Khi đạt tầm cao H thì vận tốc theo phương thẳng đứng bằng 0:
Vy = 0
V0y = 3,75 m/s
a=-g
H=?

- = 2.a.H = -2.g.H
H = = 0,717 m

c) Thời gian từ lúc bắt đầu nhảy tới khi đạt tầm cao:
vy = voy - g.t = = 0,383 s

II

Chuyển động ném xiên

2. Công thức xác định tầm cao và tầm xa của chuyển động ném xiên

Ví dụ: Một người nhảy xa với vận tốc ban đầu 7,5 m/s theo phương xiên 300
với phương nằm ngang. Bỏ qua sức cản và lấy g = 9,8 m/s2. Tính:
Giải
d) Thời gian từ lúc bắt đầu nhảy lên tới lúc rơi xuống hố nhảy:
t' = 2.t = 2.0,383 = 0,766 s
e) Tầm xa:
Vox = 6,5 m/s
t' = 0,766 s
L=?

L = dxmax = vox.t = 4,98 m.

Câu hỏi
Người ta bắn một viên bi với vận tốc ban đầu 4m/s theo phương xiên 45°
so với phương nằm ngang. Coi sức cản của không khí là không đáng kể.
1. Tính vận tốc của viên bị theo phương nằm ngang và phương
thẳng đứng tại các thời điểm: bắt đầu bắn, sau 0,1s và sau 0,2s
2. a) Viên bị đạt tầm cao H vào lúc nào?
b) Tính tầm cao H.
c) Gia tốc của viên bị ở tầm cao H có giá trị bằng bao nhiêu?
3. a) Vận tốc của viên bi có độ lớn cực tiểu ở vị trí nào?
b) Viên bi có vận tốc cực tiểu vào thời điểm nào?
4. a) Khi nào viên bị chạm sàn?
b) Xác định vận tốc của viên bị khi chạm sàn.
c) Xác định tầm xa L của viên bi.

Hoạt động trải nghiệm
I. Mục đích
Nghiên cứu tìm hiểu điều kiện để ném một vật đạt tầm bay xa lớn nhất.
II. Chuẩn bị
- Dụng cụ có thể dùng để bắn các viên bi nhỏ với những lực có độ lớn khác
nhau, theo các phương khác nhau
- Thước đo độ dài.
- Địa điểm làm thí nghiệm có các độ cao khác nhau, đảm bảo an toàn tuyệt
đối khi tiến hành thí nghiệm.

Hoạt động trải nghiệm
III. Các bước tiến hành
1. Tìm hiểu bằng lí thuyết
Vận dụng nhưng kiến thức đã học về chuyển động ném để dự đoán về:
- Để ném ngang một vật đạt tầm bay xa lớn nhất thì phải chọn độ cao
như thế nào?
- Để ném xiên một vật đạt tầm bay xa lớn nhất thì phải chọn góc ném
như thế nào?
2. Lập phương án làm thí nghiệm kiểm tra dự đoán
3. Thực hiện thí nghiệm, rút ra kết luận.
B
4. Viết báo cáo về kết quả tìm được.
5. Trình bày báo cáo trước lớp.
A